Niedobór witaminy B12 niesie za sobą szereg konsekwencji zdrowotnych, w tym objawy przypominające  zaburzenia psychiczne. Wynikiem tego jest często stawianie błędnej diagnozy.

Pacjent zgłasza się z uczuciem chronicznego zmęczenia, brakiem energii, osłabieniem, uczuciem smutku, przygnębienia, brakiem zainteresowania codziennymi aktywnościami, utratą przyjemności z rzeczy, które wcześniej sprawiały radość i stawiana jest mu diagnoza DEPRESJI…

Inne objawy niedoboru tej witaminy to również nadmierny niepokój, napady paniki, lęk o przyszłość, problemy z pamięcią i koncentracją, trudności w skupieniu uwagi, zapominanie rzeczy – objawy mylone z demencją u osób starszych, problemy z podejmowaniem decyzji i organizacją myśli, zmniejszenie zdolności myślenia, osłabienie funkcji poznawczych. Zmienność nastroju, drażliwość i skłonność do wybuchów złości. Halucynacje i urojenia (widzenie, słyszenie lub odczuwanie rzeczy, które nie istnieją, fałszywe przekonania oderwane od rzeczywistości  – mylone ze schizofrenią w ciężkich przypadkach niedoborów). Problemy ze snem (bezsenność lub nadmierna senność, koszmary nocne i zaburzenia rytmu dobowego).

Niektóre źródła mówią o „cichej epidemii” niedoboru tej witaminy. Z własnego doświadczenia gabinetowego zauważam, że istnieje silna korelacja braków B12 w stosunku do zaburzeń natury psychicznej.

Przyjrzyjmy się jeszcze konsekwencjom niedoboru w jakich innych sferach zdrowia.

•  Nieprawidłowy rozwój u dzieci:

– opóźnienie wzrostu i rozwoju fizycznego (dzieci z niedoborem witaminy B12 mogą mieć problemy z prawidłowym wzrostem i przyrostem masy ciała, mogą również wykazywać opóźnienia w rozwoju motorycznym, takie jak późniejsze zaczynanie chodzić czy biegać),

– problemy neurologiczne (mogą wystąpić trudności z utrzymaniem równowagi i precyzyjnymi ruchami),

– problemy z mową i opóźnienia w rozwoju językowym (niedobór witaminy B12 może wpływać na rozwój mowy, powodując opóźnienia w nauce mówienia i trudności z wyrażaniem się),

– zaburzenia poznawcze i behawioralne (dzieci mogą mieć trudności z koncentracją, pamięcią i nauką, mogą wykazywać objawy nadpobudliwości, drażliwości, apatii i problemów z zachowaniem).

• Anemia megaloblastyczna (powiększone, o nieregularnym kształcie czerwone krwinki i zmniejszona ilość hemoglobiny i niedotlenienie, mogą prowadzić do anemii, której towarzyszą bladość i suchość cery, duszność, bóle głowy, migreny i zawroty głowy, wypadanie włosów, łamliwe paznokcie),

•  Problemy neurologiczne (mrowienie i drętwienie w rękach i stopach – neuropatia obwodowa, problemy z równowagą i koordynacją, osłabienie mięśni – objawy często przypisywane SM),
•  Zmiany w jamie ustnej i języku (zapalenie języka, które może objawiać się bólem, zaczerwienieniem i wygładzeniem powierzchni języka, nawracające owrzodzenia w jamie ustnej),
• Problemy trawienne (Nudności, wymioty, Biegunka lub zaparcia, Utrata apetytu i utrata masy ciała),
•  Zaburzenia wzroku (problemy z widzeniem, które mogą wynikać z uszkodzenia nerwu wzrokowego),
•  Problemy z płodnością (u kobiet może prowadzić do problemów z zajściem w ciążę – m.in. niski progesteron i estradiol, a u mężczyzn do problemów z jakością nasienia),
• Objawy niedoczynności tarczycy (choroby autoimmunologiczne, takie jak choroba Hashimoto – powodująca niedoczynność tarczycy i anemia złośliwa – powodująca niedobór witaminy B12, mogą współistnieć. W anemii złośliwej układ odpornościowy atakuje komórki żołądka produkujące czynnik wewnętrzny niezbędny do wchłaniania witaminy B12. Zarówno niedoczynność jak i niedobór b12 mogą powodować zmęczenie i osłabienie. Niedoczynność tarczycy może nasilać objawy niedoboru witaminy B12 i odwrotnie, co może prowadzić do mylnej diagnozy lub przeoczenia jednego z tych stanów. Niedoczynność tarczycy i niedobór witaminy B12 mogą powodować podobne objawy neurologiczne (np. mrowienie, drętwienie) i psychiczne (np. depresja, problemy z pamięcią). Współistnienie tych stanów może nasilać objawy.

Jak zbadać poziom witaminy b12?

Badając poziom witaminy B12 należy zestawić go zawsze z wynikiem całej morfologii (MCV, MCH, MCHC), homocysteiny czy zwrócić uwagę na poziom erytrocytów. Wysoki wynik samej B12 nie zawsze wyklucza fakt jej komórkowego niedoboru (wynik ponad normę, jest właśnie często wskazówką, że nie dochodzi do wprowadzenia B12 do komórki),

• Badanie poziomu witaminy B12 we krwi (chociaż nie jest do końca miarodajne, ponieważ nie pokazuje nam rzeczywistego poziomu w tkankach, jednak wynik wynosi poniżej 500pq/ml to informacja, że poziom jest za niski)
• Badanie poziomu kwasu metylomalonowego w moczu – MMA (kwas metylomalonowy jest substancją, której poziom we krwi i moczu wzrasta przy niedoborze witaminy B12, Test MMA może być bardziej czuły w wykrywaniu wczesnych stadiów niedoboru. Wynik powyżej 0,6 świadczy o niedoborze),
• Oznaczenie poziomu holotranskobalaminy, czyli aktywnej formy B12,
• Badanie poziomu homocysteiny (podwyższony poziom homocysteiny – większy niż 8 u dorosłych, może również wskazywać na niedobór witaminy B12, ponieważ witamina B12 jest niezbędna do metabolizmu homocysteiny),
• Pełna morfologia krwi z rozmazem (może pomóc w wykryciu anemii megaloblastycznej, która jest charakterystyczna dla niedoboru witaminy B12. W badaniu tym ocenia się liczbę i wygląd czerwonych krwinek oraz inne parametry krwi. Podwyższone MCV, MCH i MCHC wskazują na niedobory  zakresie witamin z grupy B.

Warto mieć na uwadze, że niedobór witaminy B12 często towarzyszy konkretnym stanom chorobowym, czy stosowaniu farmakologii:

• Niedokrwistość złośliwa (anemia złośliwa, jest to autoimmunologiczna choroba, w której organizm wytwarza przeciwciała przeciwko czynnikowi wewnętrznemu, niezbędnemu do wchłaniania witaminy B12 w jelicie cienkim),
• Choroby przewodu pokarmowego (choroba Crohna: Może prowadzić do uszkodzenia jelita cienkiego, co utrudnia wchłanianie witaminy B12),
• Celiakia (uszkodzenie jelit przez gluten może prowadzić do złego wchłaniania różnych składników odżywczych, w tym witaminy B12),
• Zapalenie żołądka, Helikobacter Pylori (zwłaszcza przewlekłe zanikowe zapalenie żołądka może wpływać na produkcję czynnika wewnętrznego),
• Chirurgiczne usunięcie części żołądka lub jelit (operacje takie jak resekcja żołądka (gastrektomia) czy jelita krętego mogą znacznie zmniejszyć zdolność organizmu do wchłaniania witaminy B12),
• Długotrwałe stosowanie leków (inhibitory pompy protonowej (IPP) np. omeprazol – leki stosowane w leczeniu refluksu żołądkowo-przełykowego mogą zmniejszać produkcję kwasu solnego w żołądku, co wpływa na wchłanianie witaminy B12),
• Metformina (lek stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2 może negatywnie wpływać na wchłanianie witaminy B12, prowadząc do anemii),
• Antykoncepcja hormonalna (antykoncepcja hormonalna może wpływać na wchłanianie niektórych witamin i minerałów, co może prowadzić do ich niedoborów. Niektóre badania sugerują, że kobiety stosujące doustne środki antykoncepcyjne mogą mieć obniżony poziom witaminy B12 w porównaniu z kobietami, które ich nie stosują. Kobiety stosujące długotrwale antykoncepcję hormonalną i doświadczające objawów takich jak zmęczenie, osłabienie, problemy z pamięcią, drażliwość, mrowienie w rękach i stopach, czy zmiany skórne, powinny skonsultować się z lekarzem w celu oceny poziomu witaminy B12),
• Diety wegańskie i wegetariańskie (ponieważ witamina B12 występuje głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego, osoby na ścisłej diecie wegańskiej lub wegetariańskiej mogą być narażone na jej niedobór, a w konsekwencji poważne powikłania),
• Starzenie się (z wiekiem zdolność organizmu do wchłaniania witaminy B12 może się zmniejszać, co jest związane z mniejszą produkcją kwasu solnego i czynnika wewnętrznego w żołądku),
• SIBO (nadmierny rozrost bakterii w jelicie cienkim może wpływać na wchłanianie witaminy B12),
• Choroby autoimmunologiczne (choroby takie jak toczeń rumieniowaty układowy czy Hashimoto  mogą wpływać na układ pokarmowy i wchłanianie witaminy B12),
• Niedożywienie i zaburzenia odżywiania (osoby z zaburzeniami odżywiania, takimi jak anoreksja, mogą mieć niedobór wielu składników odżywczych, w tym witaminy B12),
• Nadmierne spożycie alkoholu.

Witamina B12 występuje głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego. Oto lista produktów bogatych w tą cenną dla naszego zdrowia witaminę:

• Mięso i drób (wątroba wołowa, cielęca i drobiowa są jednym z najbogatszych źródeł witaminy B12, poza tym nerki i wołowina),
• Jaja (żółtka jaj są źródłem witaminy B12),
• Ryby i owoce morza (małże, śledź, makrela, sardynki, tuńczyk, łosoś, pstrąg tęczowy),
• Produkty mleczne (zawierają witaminę B12, choć w mniejszych ilościach np. kefir, serek wiejski).
• Z produktów roślinnych cennym źródłem może być chlorella.

Ważną zasadą w diecie, aby zwiększyć wchłanialność witaminy B12 w jelitach jest dostarczanie jej w małych ilościach w ciągu dnia a nie w jednym posiłku w dużej porcji. W formie suplementu możemy spożywać większe dawki na raz.

W przypadku podejrzenia u siebie niedoboru witaminy B12 ważne jest skonsultowanie się ze specjalistą, który może zlecić odpowiednie badania krwi i zaproponować rozwiązanie, takie jak suplementacja witaminy B12 w formie doustnej lub zastrzyków oraz dobór odpowiedniej diety.